Cem Sultan isyanı ve Sultan Bayezid

Cem Sultan ve Sultan Bayezid’in Taht Mücadelesi

Fatih Sultan Mehmet Han öldüğünde hayatta yalnızca iki oğlu vardı. Büyük oğul Bayezid Amasya sancak beyiydi. Cem Sultan ise Karaman vilayetinin sancak beyliğini yapıyordu. Sultan Fatih vefat ettiğinde Cem henüz 23 yaşındaydı. Ağabeyi Bayezid ise 34 yaşındaydı. Şehzade Bayezid büyük olması nedeniyle Osmanlı tahtının en büyük adayıydı. Şehzade Cem ise cesur ve dinamik yapısıyla halkın ve askerin dikkatini çekmeyi başarmıştı.

Fatih kendisinden sonra tahta geçmesi için veliaht göstermedi. Bu nedenle saltanatın kime nasip olacağı devlet erkânının ve askerin isteğine bağlı olacaktı. Tahta oturan Sultan da Fatih Kanunnamesi gereğince nizam-ı âlem için kardeş katli maddesini gerçekleştirecekti.

Fatih Sultan Mehmet oğulları arasında Cem’i daha çok seviyordu. Vezir-i Azam Karamani Mehmet Paşa’da Cem Sultan’ı destekliyordu. Herhangi bir resmi kayıt olmasa da Fatih kendisinden sonraki Sultan olarak Şehzade Cem’i görüyordu. Bunun en büyük delili Fatih Kanunnamesindeki şehzadelerle ilgili kısımda Cem’in isminin zikredilmesidir.

Bayezid’in Hükümdar Olması

Sultan Bayezid
Sultan II. Bayezid

Vezir-i Azam Karamani Mehmet Paşa ve eski vezir Gedik Ahmet Paşa Şehzade Cem’i desteklemesine rağmen yeniçeriler Bayezid’den yanaydı. Fatih Sultan Mehmet vefat ettiğinde Vezir-i Azam 2 şehzadeye de ulak gönderdi. Bayezid’e gönderilen ulak haberi ileterek görevini tamamladı. Fakat Şehzade Cem’e gönderilen ulak yolda Bayezid’in damadı Sinan Paşa tarafından tuzağa düşürüldü ve öldürüldü. Bu nedenle Cem Sultan tahta davet edildiğini çok geç öğrenebildi.

Vezir-i Azam Karamani Mehmet Paşa’nın Cem Sultan’a da ulak göndermesi yeniçerilerin tepkisini çekti ve yeniçeriler ayaklanarak veziri öldürdüler. İstanbul’da yağma hareketine girişen yeniçeriler asayişi tamamen bozdular. Bayezid tahta oturana kadar da İstanbul’daki durum düzelmedi.

Karamani Mehmet Paşa’dan sonra Vezir-i Azam olan İshak Paşa, Bayezid’e birkaç daveti mektubu daha gönderdi. Bayezid tereddütte kaldığından bir türlü yola çıkamamıştı. İshak Paşa’nın ısrarı ve teşviki üzerine Amasya’dan yola çıkan Şehzade Bayezid 20 Mayıs 1481 yılında Osmanlı tahtına oturdu. Osmanlı’nın koca vezirini katleden yeniçeri tayfası Sultan’dan affını istedi ve affedildiler. İshak Paşa’da Vezir-i Azamlık görevinde bırakıldı.

Cem Sultan ve Bayezid Mücadelesi

Cem Sultan isyanı
Cem Sultan isyanı

Cem Sultan kimin oğlu olduğunun farkındaydı ve hemen pes etmeye de niyeti yoktu. Karamani Mehmet Paşa’nın öldürülmesi ve yeniçerilerin başıbozuk hareketleri Osmanlı şehzadeleri arasında savaşın fitilini ateşlemişti.

Cem Sultan önce Bursa üzerine yürüdü ve halk tarafından iyi karşılandı. Yeniçerilerin yaptıkları yağma hareketleri ve asayişin kontrol altına alınamaması Bursa’da da duyulmuştu. Bu nedenle Bursa halkı Cem’i destekleme kararı aldı. Cem Sultan Bursa’da adına hutbe okuttu ve para bastırdı.

Şehzade Bayezid payitahttaydı ve artık saltanat tahtına oturmuştu. Osmanlı tahtına oturmak büyük bir askeri gücü de elinde tutmak anlamına geliyordu. Bu sayede ilk iş Cem Sultan isyanı bastırılmalıydı. Sultan Bayezid Ayas Paşa komutasındaki orduyu Cem Sultan üzerine gönderdi. Bu başarısının ardından İstanbul’a elçiler gönderen Cem Sultan devletin Anadolu ve Rumeli olarak ikiye bölünmesini teklif etti. Bu teklifinde kendisi Anadolu’da biraderi Bayezid ise Rumeli’de hükümdarlık sürecekti. Devleti parçalayan bu teklif Sultan Bayezid tarafından hemen reddedildi.

Sultan II. Bayezid Han isyanı tamamen bastırmak için ordunun başında Bursa üzerine sefere çıktı. Politik davranmayı da ihmal etmeyen Bayezid Han, Cem’in lalası Yakup Bey’i çeşitli vaatlerle satın aldı. Cem Sultan’da Bursa’dan çıkarak Bayezid ve ordusu üzerine harekete geçti. İki ordu Yenişehir sahrasında karşı karşıya geldi. Savaş çok çetin başlamasına rağmen Cem Sultan’ın lalası Yakup Bey’in taraf değiştirmesi savaşın kaderini belirledi. Cem Sultan ve ordusu bozguna uğrayarak dağıldı. Böylece Cem Sultan isyanının ilk safhası bastırılmış oldu. (1)

Şehzade Cem savaşta yaralanmıştı fakat bu halde kaçmayı başardı. Önce Eskişehir’e sonrada Konya’ya geçti. Yeni ordu toplayamayacağını anlayınca da ailesiyle birlikte Memluklere sığındı.

Cem Sultan Memluklerin Elinde

Cem Sultan isyanı çok yayılmadan bastırılmıştı fakat Cem’in Memluklere sığınması konuyu tamamen kapatmamıştı. Osmanlı ile arası iyi olmayan Memlukler Cem Sultan’ı bir koz olarak kullanmak istiyorlardı. Bu nedenle Cem’i çok iyi karşıladılar.

Memluklerin yardımından cesaret alan Şehzade Cem, Sultan Bayezid’e bir mektup göndererek saltanat iddiasını devam ettirdi. Sultan II. Bayezid saltanat iddiasından vazgeçmesi halinde kendisine dokunulmayacağını ve yıllık 1 milyon akçe tahsisat bağlanacağını temin etti. Fakat saltanat o kadar büyülüydü ki Cem bu teklifi kabul etmedi. Halen daha Anadolu’nun hükümdarlığını istiyordu.

Cem Sultan Hac Vazifesini Yerini Getirdi

Osmanlı’da hacca giden padişahlar var mıdır sorusu her zaman gündeme getirildi ve günümüzde de getirilmeye devam ediyor. Hiçbir Osmanlı padişahı şahsen hacca gidememiştir. Bunun en büyük nedeni tahtı bırakarak 9 aylık hac yolculuğu yapmanın hem Sultan hem de devlet için birçok tehlike oluşturabileceğiydi.

Osmanlı padişahları hacca gidemese de Şehzade Cem ailesiyle birlikte kutsal topraklara geçerek Hac vazifesini yerine getirdi. Ardından da Kahire’ye Memluk başkentine geri döndü.

Şehzade Cem Tekrar Anadolu’ya Dönüyor

Cem Sultan olayı eski Karamanoğlu Beylerine ümit olmuştu. Karamanoğlu Kasım Bey durumdan istifade ederek Taşili üzerine yürüdü ve şehri aldı. Bu hareket Karamanoğullarına bağlı aşiretleri de hareketlendirdi. Aşiretlerin Kasım Bey etrafında toplanması Karaman Beylerbeyi Hadım Ali Paşa’yı telaşlandırdı. Az sayıdaki askeriyle Kasım Bey üzerine gittiyse de bozmaya muvaffak olamadı ve geri çekildi.

Karamanoğlu hareketliliğinin İstanbul’dan öğrenilmesi üzerine Gedik Ahmet Paşa komutasındaki yeniçeriler ve azaplar Anadolu’ya gönderildi. Gedik Ahmet Paşa’nın geldiğini öğrenen Kasım Bey Tarsus’a çekildi ve ardından Memluk sınırını geçti.

Kasım Bey’in de Memluklere sığınması Şehzade Cem içinde ümit oldu. Cem Sultan olayı artık yeni bir boyut kazanıyordu. Kasım Bey ve Gedik Ahmet Paşa’nın yanında bulunan Ankara Sancak Beyi Mehmet Bey Cem Sultan’ı Anadolu’ya davet ettiler. Özellikle Mehmet Bey’den gelen mektuplar halkın Bayezid’i istemediğinden ve Cem Sultan’ı beklediğinden dem vuruyordu. Gedik Ahmet Paşa’nın yanından kaçan Ankara Sancak Beyi Mehmet Bey Cem Sultan’ın yanına vardı ve birlikte Anadolu’ya geçtiler.

Cem Sultan isyanı Anadolu’da tekrar başlamıştı. İlk iş Kasım Bey’le görüşen Şehzade Cem ittifak arayışına girdi. Kasım Bey’i yanına çekmek için, Sultan olursa Karaman ilini de Kasım Bey’e bırakacağını vadetti.

İttifakın ardından Cem Sultan ve Kasım Bey Konya üzerine yürüdüler. Konya’da bulunan Gedik Ahmet Paşa ve Şehzade Abdullah, Cem Sultan’ın elinden kurtularak Padişah’ın yanına gitmeye muvaffak oldular. Konya’yı kuşatan Cem Sultan, halkın Bayezid’den taraf olması sonucu kaleye girmeye muvaffak olamadı. Kaleyi alamayacağını anlayınca da Ankara üzerine yürüdü. Sultan Bayezid’in Ankara’ya yaklaşması üzerine de çekilmek zorunda kaldı ve bu seferde Aksaray’ı kuşattı. Cem Sultan isyanı ilk seferde bulduğu taraftarlardan yoksundu. Bu nedenle Aksaray da kapılarını açmayarak Osmanlı tahtının sahibi Sultan Bayezid’e sadık kaldı.

Aksaray’dan çekilen Cem Sultan Taşili’ne geçti. Sultan II. Bayezid Cem’e son bir elçi heyeti yollayarak, Kudüs’te oturmasını ve şehzadeliğinde aldığı gelirin kendisine tahsis edileceğini bildirdi. Cem Sultan anlaşmaya yanaşmayarak yine devletin yarısını istedi. Sultan Bayezid ise Osmanlı Devleti’nin asla bölünemeyeceğini bildirerek ileri harekâta devam etti.

Cem Sultan Rodos Şövalyelerinin Eline Düşüyor

Cem Sultan isyanı Bayezid’in tüm tekliflerine rağmen son bulmuyordu. Cem’in hedefi yalnızca hükümdarlık kurmaktı ancak durum istediği gibi gitmiyordu. Kasım Bey yapılan müzakerelerde Cem Sultan’a Rumeli’ye geçmesini teklif etti. Bu sayede kendisi Bayezid’i Anadolu’dan, şehzade de Rumeli’den sıkıştıracaktı. Bu teklifi kabul eden Cem Sultan Rumeli’ye geçmek için Rodos Şövalyelerinden yardım istedi.

Osmanlı İmparatorluğu’na karşı bir koz elde etmek isteyen Rodos Şövalyeleri Cem’in teklifini kabul ettiler ve Anamur limanına gemi göndererek şehzadeyi buradan aldılar. Rodos’a geçen Cem burada çok iyi karşılandı. Rodos şövalyelerinin amacı Cem’i kullanarak Osmanlı Sultanından para almaktı. Bizans ile yaşanan şehzade Orhan benzeri bir durum oluşturmak istiyorlardı.

Rodos adasının kuşatılma ihtimalini göz alamayan Rodos şövalyeleri şehzadeyi Fransa’ya gönderme kararı aldılar. Bu sayede şehzade de durumun farkına varamayacak ve kendini Rumeli’ye gönderdiklerini sanacaktı. Şehzade Cem Rodos Şövalyelerinin Reisiyle bir anlaşma yaparak Sultan olması halinde kendilerine ticaret serbestisi vereceğini ve her zaman sulh içinde yaşayacaklarını vadetti. Rodos’ta beş hafta kalan Cem Sultan maiyetiyle birlikte Fransa’ya gönderildi. Burada Rumeli’ye geçirilme vaadiyle uzun bir süre oyalandı. (2)

Cem Sultan Fransa’da

Cem Sultan
Cem Sultan

Cem Sultan Fransa’ya gönderilmeyi Rumeli’ye geçirileceği için kabul etmişti. Fakat Sultan Bayezid’de Rodos şövalyeleri ile temas kurdu ve Cem’in Rumeli’ye geçirilmemesi halinde her yıl 45 bin altın vereceğini taahhüt etti.

Cem Sultan Fransa’dayken yanında Rodos Şövalyeleri vardı. Şehzade öncelikle Nis şehrinde tutuldu. Burada salgın hastalık çıkması üzerine başka bir şehre nakledildi. Cem’in kaçırılma ihtimaline karşı Rodos Şövalyeleri sürekli yer değiştiriyordu.

Cem Sultan’da bu arada planlar yapmaya devam ediyordu. Frenk elbisesi giydirdiği iki adamını Macar Kralına göndermeye çalıştıysa da bunlar şövalyeler tarafından yakalanarak öldürüldü. Ayrıca Cem Sultan Savua Dukalığı’nın Prensi Şarl ile anlaştı ve Rodos Şövalyelerinin elinden kurtarılmasını istedi. Savua Dukası askerlerini gönderse de Rodos Şövalyeleri Cem’i kaçırmayı başarmıştı.

Cem Sultan olayı Osmanlı’da da iyice can sıkmaya başlamıştı. Bu nedenle Sultan Bayezid Fransa Kralı’na mektup yazarak birçok hediye ve altın gönderdi. Cem’in kendilerine teslim edilmesi halinde istenilen miktarda para vermeyi teklif etti. Fransa Kralı bu teklifi kabul etmeyerek elçi heyetini geri gönderdi.

Cem Sultan bu olaylardan sonra Sassenage şatosuna ardından da Boislamy şatosuna nakledildi ve burada iki yıl kaldı. Rodos Şövalyeleri tüm baskılara rağmen Cem Sultan’ı Osmanlı’ya teslim etmediler. Cem’e söz verdikleri gibi Rumeli’ye de geçirmediler. Saint Jean Şövalyeleri de denilen bu askerler yalnızca oyalama yöntemini kullandılar. Saint Jean Şövalyeleri Reisi bu dönemde birçok yerden para kopararak Cem Sultan olayını çok iyi değerlendirdi.

Cem Sultan Papa’ya Teslim Ediliyor

Cem Sultan Boislamy şatosunda iki yıl kaldıktan sonra Saint Jean Şövalyeleri tarafından Fransa’nın Burganeuf şehrinde yaptırılan şatoya nakledildi ve burada 7 yıl kaldı. Cem Sultan Fransa’da sürdürdüğü bu esaret hayatından sonra Papa ve Fransa Kralı’nın anlaşması üzerine Roma’ya gönderildi (13 Mart 1489).

Papa İnosan, Cem Sultan’ı krallara yaraşır bir merasimle karşıladı. Şehzadeyi Osmanlı’ya karşı yürütülecek Haçlı Seferi’nde kullanmak istiyordu. Cem Sultan yıllardır esaret altında ve ailesinden uzak kaldığını, Mısır’a gitmek istediğini söylese de bu isteği kabul edilmedi. Papa öncelikle Hristiyan olması gerektiğini, ardından da Macar Kralı’nın yanına giderek Rumeli’ye geçirileceğini söyledi. Cem Sultan bu teklife karşılık ne dinini değiştireceğini ne de Osmanlı’ya karşı bir mücadeleye katılacağını belirterek, Rumeli’ye geçmeyeceğini söyledi.

Sultan Bayezid, Cem Sultan’ın Roma’da olduğu haberini alınca bir elçi heyeti göndererek Cem’in 3 yıllık tahsisatını peşin olarak iletti. Dostluğun baki kalması için Şehzade’nin hiçbir yere salınmamasını şart koştu. Zaten Cem’den istediğini alamayan Papa bu teklifi kabul etti.

1492 yılında Papa İnosan ölünce yerine IV. Aleksandr Borjiya geçti. Yeni Papa Osmanlı Sultanına yeni bir teklif iletti. Yeni teklife göre istenirse şehzadenin her sene muhafazası için aynı miktarda altın gönderilmesi ya da tek seferde 300 bin altın gönderilmesi halinde de şehzadenin zehirletilerek öldürülebileceği belirtiliyordu. (3)

Cem Sultan’ın Ölümü ve Bursa’ya Nakledilerek Defnedilmesi

Papa Aleksandr Borjiya’nın teklifi Sultan II. Bayezid tarafından kabul edildi. Sultan, Şehzade öldürülecek olursa 300 bin altını vereceğini belirten bir mektup yazdı. Bu mektup Papa’ya ulaşmadan Fransa Kralı’nın eline geçince, kral Cem Sultan’ın kendisine teslimini istedi. Papa Cem’i vermek istemediyse de Fransa Kralı VIII. Şarl’ın Roma önlerine kadar gelmesi sonucunda teslim etmek zorunda kaldı.

Cem Sultan Şarl’a teslim edildikten hemen sonra rahatsızlandı. Yüzünde ve boyunlarında büyük şişlikler oluştu ve ata binemez hale geldi. Cem’in rahatsızlığına oldukça üzülen Şarl yanına giderek artık özgür olduğunu söyledi. Cem Sultan’ın esareti bitmişti fakat bu durum sadece 2 gün sürdü. Cem Sultan’ın rahatsızlığı şiddetlendi ve 25 Şubat 1495 yılında vefat etti.

Cem Sultan isyanı bu şekilde tamamen sonlanmış oldu. Osmanlı tahtına çıkarak, babası gibi cihangir bir Sultan olmak isteyen şehzade hem ömrünü esaret altında geçirdi hem de Osmanlı’nın dış siyasetinde büyük engel teşkil etti.

Cem Sultan olayı böylece kapandı diye düşünüyorsanız yanılıyorsanız. Şehzade Cem ölümünden sonra Bursa’ya defnedilmeyi vasiyet etmişti. Sultan Bayezid’de şehzadenin cesedini birçok kez talep etmesine rağmen Osmanlı topraklarına getirtememişti. Cem Sultan’ın naaşı ölümünden 4 yıl sonra Osmanlı’ya gönderildi. Yaşarken esir olan şehzadenin cesedi de 4 yıl boyunca esir edilmişti.

1499 yılında Bursa Muradiye’de ağabeyi Şehzade Mustafa’nın yanına defnedilen Cem Sultan, 13 yıl boyunca esir hayatı yaşamıştı.

Cem Sultan’ın ölüm nedeni hakkında birçok iddia ortaya atılsa da en makbul olanı, şehzadenin Fransa Kralına teslim edilmeden önce Papa tarafından zehirlenmiş olduğudur.

Cem Sultan’ın Oğulları

Cem Sultan’ın üç oğlu bulunmaktaydı. Oğullarının ismi Oğuzhan, Murad ve Ali’dir. Oğuzhan Fatih Sultan Mehmet döneminden beri İstanbul’da bulunmaktaydı. Bayezid Tahta oturduktan sonra Oğuzhan’a bir süre dokunmadı fakat Gedik Ahmet Paşa’nın katliyle birlikte Oğuzhan’da öldürüldü.

Cem Sultan’ın yanında Mısır’a götürdüğü oğullarından Murad, bir süre sonra buradan ayrıldı ve Rodos’a geçti. Rodos’ta Katolik Hristiyanlığı benimseyen Murad Kanuni Sultan Süleyman Rodos’u fethedince yakalandı ve oğullarıyla birlikte öldürüldü.

Cem Sultan’ın diğer oğlu Ali hakkında ise herhangi bir bilgiye ulaşılamamaktadır.

Cem Sultan Şiirleri

Cem Sultan gayet zeki ve çalışkan bir şehzadeydi. Şiire ve edebiyata düşkünlüğüyle de biliniyordu. Cem Sultan’ın şiirleri üstatları Şeyhi ve Necati’yi takip etmiştir. Şehzade Cem’in Türkçe ve Farsça şiirleri bulunmaktadır. (4)

Yazar Hakkında
Toplam 32 yazı
Sergen Demirtaş
Sergen Demirtaş
Yorumlar (Yorum yapılmamış)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

×

Bir Şeyler Ara