Abdülhamit Han Hayatı ve Şahsiyeti

II. Abdülhamit Han – Ulu Hakan’ın Hayatı

II. Abdülhamit Han Osmanlı Devleti’nin tahtta en uzun süre kalan 4. padişahıdır. Döneminde Türk ve İslam dünyasını ilgilendiren birçok olay meydana gelmiştir. Saltanatı boyunca devleti ayağa kaldırmak için elinden gelen her şeyi yapan Sultan Abdülhamit bir devrin sembolü haline gelmiştir.

Abdülhamit Han hayatı ve yaptıklarıyla her zaman tartışma konusu olmuş ve hakkında onlarca eser yazılmıştır. İkinci Abdülhamit Han’ın hayatı ve şahsiyeti ciltlerce kitabı kapsayacağından biz burada özetlemekle yetineceğiz ve yalnızca ana hatlardan bahsedeceğiz.

Abdülhamit Han Kimdir?

Abdülhamit Han Kimdir
Abdülhamit Han Kimdir

Sultan 2. Abdülhamit Han Osmanlı İmparatorluğu’nun 34. padişahı ve İslam âleminin 113. halifesidir. Tüm hayatını Osmanlıya adayan ve yıllarca davası uğrunda mücadele eden Ulu Hakan 21 Eylül 1842’de doğdu. Abdülhamit Han’ın babası Sultan I. Abdülmecit, annesi ise Tir-i Müjgân Kadınefendi’dir. II. Abdülhamit 10 yaşındayken annesinin vefat etmesi üzerine manevi annesi Perestu Hanımefendi tarafından büyütüldü.

Abdülhamit Han şehzadeliği boyunca çok iyi bir eğitim aldı. Birçok alanda kendini geliştiren Abdülhamit, Arapça ve Farsçayı kusursuzca öğrendi. Edebiyat, tarih, İslam ilimleri ve hat sanatının yanı sıra musikiyle de meşgul olmuştur. Ayrıca üst düzey eserler çıkaracak derecede marangozluk öğrenmiştir. Günümüzün birçok tarihçisi 2. Abdülhamit’in Sultan olmasa çok zengin bir tüccar ve sanatkâr olacağını söylemektedir.

Şehzade Abdülhamit amcası Abdülaziz Han’ın yurtdışı seyahatlerine katılmıştır. Birçok devlet adamıyla tanışan şehzade birçok fikirden istifade ederek zihni gelişimini sürdürmüştür. Her daim sakin ve kuşkulu bir kişiliği olan Abdülhamit batılılaşma sürecinden rahatsız olmaktaydı. Babasının ve abisi Murat’ın batı tarzındaki hayatı onun ilgisini çekmiyordu. Abdülhamit’in şahsiyetini bir kalıba sokmak gerekse gerçek bir Müslüman Türk olduğu söylenebilir.

1876 yılında Osmanlı tahtına oturan Abdülhamit Han 1909 yılında tahtan indirilmiştir. Abdülhamit Han’ın tahttan indirilmesi halen tartışılan bir konudur. Sultan’ın hal edilmesi şekli ve sonuçlarıyla birçok tarihçi tarafından genişçe işlenmiştir. II. Abdülhamit Han 10 Şubat 1918 yılında Beylerbeyi sarayında vefat etmiştir. (1)

Abdülhamit Han’ın Tahta Çıkışı

Sultan Abdülhamit 31 Ağustos 1876’da tahta çıktığında yönetim tamamen Mithat Paşa ve ekibinin elindeydi. Tahta çıkmadan önce meşrutiyeti ilan edeceğine dair söz veren 2. Abdülhamit, bu sözünü tutarak Kanun-i Esasi’yi ilan etmiştir. Bu dönemde Meclis’i Mebusan açılmış ve Osmanlı’nın yönetiminde etkin olmuştur.

Meclis-i Mebusan 13 Şubat 1878 tarihine kadar açık kalmıştır. 1.5 yıllık meşruti idare boyunca devlet çöküşün eşiğine gelmiş ve Rus ordusu İstanbul yakınlarındaki Yeşilköy’e kadar ilerlemiştir. Rusya’ya karşı yaşanan hezimetin meclisin kararları sonucu yaşanması, Abdülhamit Han’ın meclisi kapatmasına neden olmuştur.

93 Harbi ve Abdülhamit Han’ın İlk Yılları

Abdülhamit Han tahta çıkmadan önce amcası Abdülaziz, Mithat Paşa ve ekibi tarafından hal edilmiş ve öldürülmüştü. İlk yıllarında Sultan’ın mücadelesi yönetimi eline almak için olmuştur. Devletin içine çöreklenen ihanet şebekesinin temizlenmesi neredeyse 1,5 yıl sürmüştür.

Osmanlı’yı çöküşün eşiğine getiren Osmanlı-Rus Savaşı da Mithat Paşa’nın tavırları nedeniyle yaşanmıştır. İstanbul’da toplanan Tersane Konferansı’nda birçok ülke barışçıl tavır sergilemesine rağmen Mithat Paşa, Sultanla bile münakaşa ederek Rusya’ya savaş açma yanlısı olmuştur. Yaşanılan savaşta Osmanlı batıda İstanbul’a kadar olan topraklarını doğuda da Kuzeydoğu Anadolu topraklarını kaybetmiştir. Yapılan anlaşmada birçok Balkan ülkesi bağımsızlığını kazanmış ve doğuda da Kars, Batum ve Ardahan Rus kontrolüne bırakılmıştır. Anlaşılacağı üzere 2. Abdülhamit’in ilk yılları bir ateş çemberi içerisinde geçmiştir.

Osmanlı-Rus Savaşı boyunca faaliyette olan Meclis-i Mebusan 240 üyeden oluşuyordu ve 60 üyesi gayrimüslimdi. Savaşın başlamasından önce yapılan oylamada Rusya’ya savaş ilan edilmesi kararının çıkması da meclisin Mithat Paşa etkisinde olduğunu göstermektedir. Osmanlı Devleti’nin 93 Harbinden büyük bir yenilgiyle çıkması Meclisin kapatılmasına neden oldu. Devletin nefes almaya ve gerçek manada yönetilmeye ihtiyacı vardı. Abdülhamit Han tüm yönetimi elinde toplayarak 30 yıl boyunca sürecek kalkınma hamlesini başlattı. Barışçıl ve zekâ üzerine kurulu bir politika izleyerek önceliğini kalkınmaya ve eğitime verdi. Onun bu hizmetleri Osmanlı’nın çöküşünü engelleyemese de Türkiye Cumhuriyetini kuran kadronun yetişmesini sağladı. (2)

Sultan II. Abdülhamit Han’ın İktidar Dönemi

Ulu Hakan Abdülhamit Han
Ulu Hakan Abdülhamit Han

Sultan’ın meclisi kapatarak kontrolü ele alması da suların durulmasını sağlamadı. İçte ve dışta baskılar daha da fazlalaştı. 2. Abdülhamit’ten memnun olmayan İngiltere Ali Suavi’ye destek vererek bir Saray darbesi planladı. Tarihimize Çırağan Baskını olarak geçen ve V. Murat’ın tahta geçirilmesi hedeflenen başarısız darbe girişiminde 23 isyancı öldürüldü. Meclisi kapatan ve iktidarı yeni yeni eline alan Sultan bu girişimden sonra istihbarat ağını kuvvetlendirerek hafiye teşkilatını kurdu. Tarihe 2. Abdülhamit ajanları olarak geçen hafiyeler birçok olayın bastırılmasında ve erkenden müdahale edilmesinde etkin rol oynadılar. Devletin çöküşünü engelleyen en etkili sistem belki de istihbarat ağı olmuştu.

Ermeni Olayları

93 Harbinden sonra Rusya ile yapılan anlaşmayla Osmanlı Avrupa içlerinden çıkarılmıştı. Ayrıca anlaşmada Ermenilerden bahsedilerek Osmanlı’nın iç işlerine müdahale edilmişti. Bu durumdan faydalanan Ermeniler 1895-96 yıllarında Doğu Anadolu’da birçok katliam yaptılar ve binlerce Müslümanı öldürdüler.

2. Abdülhamit Han aldığı tedbirlere Ermeni faaliyetlerini durdurdu. Doğu Anadolu’da Hamidiye Alaylarını kurarak Ermenilere karşı caydırıcı bir oluşturdu. Ayrıca yaptığı hamleler ve mükemmel siyaseti büyük devletlerin müdahalesini engelledi. Tabi yaptığı tüm başarılı hamleler ve Ermenilere karşı aldığı sert önlemler Kızıl Sultan olarak anılmasına sebep oldu. Aslında Kızıl Sultan lakabı Ermeniler tarafından uydurulmuş olsa da ne yazık ki Cumhuriyetin ilk yıllarında Türk aydınları tarafından kullanıldı. Uzun yıllar Kızıl Sultan mı Ulu Hakan mı tartışmalarının odağında olan Sultan’ın değeri yeni yeni anlaşılmaktadır. Abdülhamit gerçeği günümüzde birçok kitapta ve yayında anlatılmaktadır. Hatta Abdülhamit dizisi günümüzde halkımızı bilgilendirme vasfını gayet güzel yerine getirmektedir.

II. Abdülhamit Döneminde Kaybedilen Topraklar

Abdülhamit döneminde yaşanan ilk toprak kayıpları 93 Harbinden sonra olmuştur. Balkanlarda Sırbistan, Romanya ve Karadağ bağımsızlığını kazandı. Kars, Ardahan ve Batum Rusya tarafından işgal edildi.

1881 yılına gelindiğinde Fransa, Tunus’u işgal etti. Yapılan tüm siyasi hamleler başarısız oldu. Sultan Abdülhamit Fransa işgalini kesin bir dille reddederek donanma göndermek istediyse de devletin içinde bulunduğu imkânsızlıklar nedeniyle gerçekleştirilemedi. Osmanlı Fransa’nın işgalini tanımayarak imtiyazlı eyaletler arasında Tunus’u zikretmeye devam etti.

1882 yılında Mısır İngiltere tarafından işgal edildi. Mısır Hidivi İsmail Paşa İngiltere’ye aşırı şekilde borçlanmış ve borçları da ödeyemez hale gelmişti. Bunun üzerine Mısır’a baskı yapan ve Süveyş tahvillerini satın alan İngiltere durmadı ve işgal harekâtına başladı. Abdülhamit Han Mısır Hidivi İsmail Paşa’yı azlederek yerine Arabi Paşa’yı atadı. Arabi Paşa’ya bağlı ordunun İngilizlere yenilmesi üzerine Mısır fiilen Osmanlı’nın elinden çıktı.

Teselya Savaşı / Osmanlı-Yunan Savaşı

Yunanistan ile Girit ve Epir eyaletleri konusunda uzun süredir anlaşmazlık yaşanmaktaydı. Büyük devletlerden de destek alan Yunanistan 1897 yılında Osmanlı’ya savaş ilan etti. Osmanlı orduları Yunanlıları üst üste mağlup ederek, yıldırım hızıyla Atina önlerine kadar geldiler. Telaşa kapılan büyük devletler yaptıkları baskı sonucunda barış anlaşması imzalanmasını sağladılar. İmzalanan anlaşmaya göre Teselya Yunanistan’a geri verildi ve Girit özerk hale getirildi. Büyük devletlerin tehditkâr tutumu ve baskısı sahada kazanılan zaferi masada gölgelemişti.

Abdülhamit Han’a Suikast

Abdülhamit Han'a Cuma Selamlığında Suikast
Abdülhamit Han Cuma Selamlığında

2. Abdülhamit Ermenilere geçit vermeyerek devlet kurmalarına ve Osmanlı aleyhinde çalışmalarına izin vermiyordu. Ayrıca Siyonist Yahudilere Filistin’de toprak vermeyerek onların da amaçlarına engel oluyordu. Sultan Abdülhamit Han’ı amaçlarına engel gören Ermeniler, Siyonistler ve içerideki hainler anlaşarak bir suikast planı yaptılar. Plana göre Sultan Cuma Selamlığındayken arabasına konulan bomba patlatılacaktı. Bu işte Jorris adında bir Belçikalıya verilmişti.

21 Temmuz 1905 tarihinde patlatılan bombadan Abdülhamit Han Allah’ın yardımıyla kurtuldu. Sultan arabasına geçmeden Şeyhülislamla ayaküstü sohbet edince teröristlerin yaptığı plan suya düştü ve bomba erken patlatıldı. 2. Abdülhamit bu saldırıdan yara dahi almadan kurtuldu.

2. Meşrutiyet’in İlanı

1890 yılında kurulan İttihat ve Terakki Cemiyeti Abdülhamit Han’ı devirmeyi amaç edinmişti. Bunların arasında Enver Paşa, Talat Paşa ve Niyazi Bey de vardı. Ermenilerin attıkları birçok iftirayı bunlarda dile getirerek padişaha Kızıl Sultan demeye başladılar. Askeri kadrolarda iyice güçlenen ittihatçılar yaptıkları baskı sonucunda 23 Temmuz 1908 tarihinde II. Meşrutiyeti ilan ettirdiler.

2. Meşrutiyet Osmanlı’nın çöküşünün başlatan son hamle oldu. Kargaşayı fırsat bilen Avusturya, Bosna-Hersek’i işgal etti. Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti.

240 üyeden oluşan Meclis’i Mebusan göreve başladı. Bu mecliste sadece 140 üye Türk’tü. Meşrutiyeti fırsat bilen azınlıklar tekrar isyanlara başladı. Devlette yaşanan kargaşadan yararlanan Ermeniler de birçok Müslümanı katletti.

Abdülhamit Han’ın Azledilmesi

Her ne kadar Meşrutiyet ilan edilse de Sultan hala baştaydı ve İttihatçıların hükümeti ele geçirmesini engelliyordu. Abdülhamit Han’ı en büyük engel gören İttihatçılar sahte bir isyan hareketi düzenleyerek, 31 Mart Vakası adı verilen ihtilali teşvik ettiler. Bu isyan Hareket ordusu tarafından kanlı bir şekilde bastırıldı.

Meclisi toplayan İttihatçılar hal kararı çıkarmayı başardılar. Sultan’a hal edildiğini bildirmek için de aralarında Müslüman Türk bulunmayan bir heyeti görevlendirdiler. Bu heyette Yahudi Emanuel Karaso, Arnavut Esat Paşa, Gürcü Arif Hikmet Paşa ve Ermeni Komiteci Aram Efendi vardı. Sultanı belki de hal edilmesi değil, hal edildiğinin bildirilme şekli üzmüştü.

Abdülhamit Han ve Türk Milletine Kazandırdıkları

Abdülhamit Han Osmanlının son padişahı değildi belki ama son imparatoruydu. Hatta birçok tarihçi 2. Abdülhamit’in dünyanın son imparatoru olduğunu savunur. Son padişah kimdir elbette hepimiz biliyoruz fakat son gerçek padişah Abdülhamit’tir.

Abdülhamit Han döneminde Osmanlı borçları büyük miktarda ödendi ve ekonomi rahatladı. Giriştiği imar seferberliği ile birçok yere okul, cami, hastane, çeşme ve köprü yaptırdı. Önceliğini her zaman eğitim ve öğretime verdi. Onun döneminde Türkiye Cumhuriyetini kuran subaylar yetişti. Çanakkale ve Kurtuluş Savaşı’nda kazanılan başarılarda onun payı asla inkâr edilemez.

Tüm baskılara rağmen Ermenilerin ve Siyonistlerin bağımsız devlet kurmalarını engelledi. Bu tutumu tüm dünyanın aleyhinde çalışmasına neden oldu. Birçok yerde Ermeni katili ve Kızıl Sultan olarak bilindi. Yıllarca Türk milletine bu şekilde anlatıldı. Çok şükür günümüzde değeri anlaşıldı ve adına kitaplar yazıldı, diziler çekildi. (3)

31 Mart Olayından sonra tahttan indirilen Abdülhamit Han Selanik’e gönderildi. Selanik’in Balkan Savaşları’nda elden çıkması üzerine Beylerbeyi Sarayı’na nakledilen Sultan burada 10 Şubat 1918 tarihinde vefat etti. Türbesi Çemberlitaş’ta II. Mahmut’un yanındadır.

Yazar Hakkında
Toplam 32 yazı
Sergen Demirtaş
Sergen Demirtaş
Yorumlar (2 yorum)
Hıdır Çakır
Hıdır Çakır Cevapla
- 15:27

Düyun-u Umumiye idaresi de 1881 de bu kişi zamanında kurulmuştu.Yine tahtdan indirilince Alman Deutch bank’da yüklü bir parası ortaya çıkmıştı.

Emre
Emre Cevapla
- 20:50

Bilgi çöplüğüne dönmüş internetin aksine güzel ve bilgilendirici bir yazı olmuş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

×

Bir Şeyler Ara